Strona główna > Gatunki roślin uprawnych > Rzepak > Kierunki hodowli

Kierunki hodowli

Doc. dr hab. Iwona Bartkowiak-Broda

Instytut Hodowli i Aklimatyzacji

Mimo, że obecna norma odnośnie jakości nasion kwalifikowanych K1 dla odmian populacyjnych oraz F1 dla odmian mieszańcowych zrestorowanych i złożonych nie określa wymagań co do zawartości kwasu erukowego i glukozynolanów (dotąd nasiona siewne nie mogły zawierać więcej niż 1% kwasu erukowego i 15 μM glukozynolanów/g nasion), to w dalszym ciągu należy przestrzegać tej zasady, aby uzyskać surowiec o jakości wymaganej przez przemysł tłuszczowy. Zawartość ta w nasionach przemysłowych ulega znacznemu zwiększeniu, a w przypadku kwasu erukowego co najmniej podwojeniu. Im gorsze użyje się nasiona do siewu, tym szybciej będzie postępował proces wzrostu zawartości kwasu erukowego i glukozynolanów.
Ponadto nasiona kwalifikowane muszą charakteryzować się zdolnością kiełkowania nie mniejszą niż 85%, nasion czystych musi być nie mniej niż 98%. Dopuszcza się tylko niewielkie zanieczyszczenia nasionami innych roślin w ilości około 0,3% wagi próby, w tym na 1 kg nasion maksymalnie: 100 nasion rzodkwi świrzepy i gorczycy polnej, 50 nasion przytuli czepnej i 50 nasion szczawiu polnego.
Materiał siewny powinien być także wolny od organizmów szkodliwych. Dopuszcza się obecność sklerocjów, lub ich fragmentów, maksymalnie 100 szt. w próbie 1 kg nasion. Takiej jakości i czystości nie osiąga się w nasionach konsumpcyjnych, a więc plantacja zasiana nasionami niekwalifikowanymi od początku skazana jest na gorsze wyniki.

Przestrzeganie zasad wyboru odmian o dobrej jakości oraz siewu nasionami kwalifikowanymi jest bardzo ważne ze względu na fakt, że po przystąpieniu Polski do UE na rynku mogą znaleźć się odmiany ze Wspólnotowego Katalogu Roślin Rolniczych, które dotąd nie były badane w Polsce.
Także należy zwrócić uwagę, że w Polsce podobnie jak w całej UE, obowiązuje zakaz uprawy odmian rzepaku genetycznie zmodyfikowanych (GMO).
Ponadto na cele przemysłowe, na przykład do produkcji biopaliwa, wymagany jest surowiec taki sam jak do produkcji oleju na cele konsumpcyjne, a więc pochodzący z uprawy odmian podwójnie ulepszonych. Uprawa rzepaku na cele techniczne opłaci się tylko przy intensywnej uprawie zapewniającej wysokie plony.
Odmiany znajdujące się w Polskim Katalogu Odmian charakteryzują się bardzo wysokim potencjałem plonotwórczym, co wykazują badania COBO-RU. W optymalnych warunkach uprawy najlepsze odmiany wydają plon ponad 40 q/ha. Jednak średnio w kraju osiąga się zaledwie połowę tej wartości. Wielkość i jakość plonu poszczególnych odmian zależy bowiem nie tylko od ich wartości genetycznej, ale także od poprawnej technologii uprawy.

Podsumowanie

  • Rzepak ozimy jest ważną rośliną uprawną strefy klimatu umiarkowanego.
  • Olej uzyskiwany z nasion rzepaku znajduje coraz szersze zastosowanie nie tylko dla celów spożywczych, ale również w przemyśle chemicznym i do produkcji biopaliwa, a śruta poekstrakcyjna lub wytłoki są ważnym źródłem białka pastewnego, co może spowodować zwiększony popyt na nasiona tej rośliny.
  • Ze względu na przerób rzepaku na różne cele i wzrost jego znaczenia gospodarczego, wymagane są odmiany o zróżnicowanych cechach jakościowych.


Pełny tekst opracowania (plik do pobrania) zawiera 2 rysunki:

Rys. 1. Światowa produkcja nasion roślin oleistych

Rys. 2. Powierzchnia uprawy rzepaku w Polsce w tyś. ha (w latach 1989-2003)


 

Wojciech Błaszczak

Zygmunt Nita
Hodowla Roślin Strzelce Sp. z o.o.


Polskie rzepaki ze Strzelec

Hodowla Roślin Strzelce jest dobrze przygotowana na spodziewany w najbliższych latach znaczny wzrost areału uprawy rzepaku w Polsce. Trzy lata temu, czyli w momencie powstawania spółki, uznaliśmy rzepak za wiodącą, obok zbóż jakościowych, roślinę dla naszej firmy. W ślad za tym dużo zainwestowaliśmy w nowe technologie w hodowli i w nasiennictwie, poszerzamy marketing i promocję naszych odmian, wychodząc z założenia, że tylko w ten sposób będziemy mogli osiągać sukcesy na rynku i uzyskiwać niezbędne środki na dalsze prace hodowlane i rozwój firmy.

Wysoko plonują i dobrze zimują

Strategia ta jest konsekwentnie realizowana i przynosi wymierne rezultaty. Na nadchodzący sezon siewów 2004 r. strzelecka spółka zaoferuje do szerokiej już uprawy m.in. pięć zarejestrowanych w ostatnich latach nowych odmian rzepaku, które dobrze zdały egzamin w czasie ostatniej bardzo mroźnej zimy 2002/2003. Chodzi tu o pierwsze polskie mieszańce złożone rzepaku ozimego: Kaszub, Mazur, Lubusz i Pomorzanin oraz nową odmianę populacyjną - Bosman. Ponadto w br. zostały zarejestrowane dwie kolejne nasze odmiany: populacyjnego rzepaku ozimego Bojan oraz rzepaku jarego - Huzar.
Wprowadzenie tych odmian na rynek jest efektem prac hodowlanych realizowanych w dwóch oddziałach spółki: w Małyszynie pod kierunkiem dr Henryka Cichego i w Borowie pod kierunkiem dr Henryka Wosia. Oba te ośrodki hodowli rzepaku od lat ściśle współpracują z Zakładem Roślin Oleistych IHAR w Poznaniu, kierowanym obecnie przez doc. Iwonę Bartkowiak-Brodę, a poprzednio przez prof. Jana Krzymańskiego.

Te nowe odmiany bardzo istotnie poszerzają i wzbogacają rzepakową ofertę nasienną strzeleckiej spółki, w której nadal ważną rolę odgrywa też Kana, nagrodzona Złotym Medalem Polagra 2000. Ta populacyjna, zarejestrowana w 1997 r. odmiana charakteryzuje się zadawalającym plonem oraz dobrą zimotrwałością, czego po raz kolejny dowiodła w ostatnich sezonach uprawy. Z tych powodów Kana cieszy się dużą popularnością m.in. na wschodzie kraju, gdzie warunki zimowania rzepaków są bardzo trudne i gdzie wiele odmian często wymarza. Należy tu dodać, że Kana i inna odmiana - Marita są komponentami zapylającymi wspomnianych mieszańców złożonych rzepaku.

Nasze nowe odmiany rzepaku, zarówno mieszańcowe, jak i populacyjne, wyróżniają się wysoką plennością, wczesnością kwitnienia, zwiększoną odpornością na niektóre choroby grzybowe, zwłaszcza czerń krzyżowych, oraz dużą zawartością tłuszczu i białka, a niską - glukozynolanów i włókna. Z tej grupy najwcześniejszy jest Lubusz, a nieco późniejszy Pomorzanin. W związku z tym Lubusz może być uprawiany na słabszych glebach, z reguły dość ubogich w wodę, gdyż dzięki swej wczesności potrafi stosunkowo najefektywniej wykorzystać nagromadzone zimą zapasy wilgoci.

W doświadczeniach COBORU w ostatnich latach mieszańce złożone rzepaku z naszej spółki plonowały o blisko 10% powyżej wzorca, który jest tworzony z wybranych odmian krajowych i zagranicznych.
Swoje walory, udowodnione w badaniach rejestracyjnych, strzeleckie odmiany potwierdzają już w normalnej praktyce rolniczej. W 2002 r. najwięcej pól produkcyjnych można było obsiać najwcześniej zarejestrowanymi mieszańcami, czyli Kaszubem (Złoty Medal Polagra Farm 2002) i Mazurem. Pozostałe odmiany wysiane zostały w ub. roku przede wszystkim na plantacjach nasiennych w celu intensywnego namnożenia materiału siewnego. Z obserwacji własnych oraz kompetentnych ocen napływających do naszej spółki wynika, że generalnie polskie odmiany rzepaku zimują znacznie lepiej niż większość odmian zachodnich.

W tym sezonie HR Strzelce posiada znaczny areał plantacji nasiennych rzepaku, które są zlokalizowane we wszystkich oddziałach spółki, położonych w różnych rejonach kraju. Gwarantuje to przygotowanie takiej ilości kwalifikowanego materiału siewnego, która pozwoli w pełni zaspokoić zwiększone zapotrzebowanie zakładów tłuszczowych, firm nasiennych i plantatorów tej rośliny.

Najnowsza technologia zaprawiania nasion

Możemy zapewnić naszych klientów, że nasiona rzepaku zostaną przygotowane do sprzedaży według najlepszych standardów europejskich i światowych. Dzięki zainwestowaniu znacznych środków w zaplecze techniczne, rozwinęliśmy w Strzelcach, na potrzeby całej spółki, pełną technologię zaprawiania nasion odmian złożonych rzepaku. Nasiona są zaprawiane (na porcjowych zaprawiarkach austriackich firmy Heid), otoczkowane i konfekcjonowane według przodujących zachodnich technologii i przy użyciu najlepszych zapraw, jak Cruiser firmy Syngenta czy Chinook firmy Bayer CropScience.
Użycie tych bardzo skutecznych zapraw nasiennych zabezpiecza rzepak przed chorobami i szkodnikami przez długi okres wschodów i jesiennej wegetacji. Taka ochrona jednak kosztuje. Dlatego, jeśli pojawi się zapotrzebowanie na tańsze zaprawy, to również będziemy realizować takie zamówienia.

Precyzyjnie wymieszane, zaprawione i zapakowane do 10-kilogramowych firmowych worków nasiona naszych odmian rzepaku będą do nabycia w Zakładzie Głównym w Strzelcach i Oddziałach Spółki w Borowie, Kończewicach i Małyszynie oraz u renomowanych dystrybutorów, w firmach nasiennych i zakładach przemysłu tłuszczowego. Do każdej partii nasion będziemy się starali dołączać informacje o zalecanej przez naukę i hodowców technologii produkcji, gdyż tylko na tej drodze możliwe jest efektywne wykorzystanie wysokiego potencjału genetycznego nowych odmian rzepaku i tym samym - uzyskanie satysfakcjonujących wyników produkcyjnych i ekonomicznych z ich uprawy.

Będą rzepaki zrestorowane

Jeśli chodzi o zamierzenia naszej hodowli, to po wprowadzeniu odmian mieszańcowych złożonych, przychodzi czas na nowy etap, czyli mieszańce zrestorowane. Są one szansą na dalsze podniesienie plonów oraz zwiększenie odporności roślin na choroby i niekorzystne warunki zimowania. We wstępnych doświadczeniach mamy dobrze rokujące kreacje mieszańców zrestorowanych. Jeśli potwierdzą one swe walory w COBORU, to za 2-3 lata możliwa byłaby ich rejestracja i wprowadzenie na rynek. Uważamy, że przy obecnych trendach w uprawie rzepaku, mieszańce zrestorowane będą miały dużo większe możliwości uprawy.
Mamy też nadzieję, że w przyszłości uda się nam wyhodować rzepak pośredni między formami żółto- i czarnonasiennymi. Może to będzie tzw. rzepak trzyzerowy, którego nasiona zawierałyby jeszcze mniej włókna i polifenoli, a jakość śruty byłaby porównywalna ze śrutą sojową. Prace nad takimi odmianami jeszcze potrwają, ale mamy już pierwsze kreacje takich mieszańców.

Serdecznie zapraszamy polskich rolników do zakupu naszych odmian rzepaków.

 

Pełny tekst opracowania (plik do pobrania)

design by VENTI