Dotacja Celowa na rok 2023 - Zadanie 3.13

Zadanie 3.13

Szczegółowy opis zakresu rzeczowego zadań w 2023r.:

Opis zadania:
Soja jest jedną z najbardziej wartościowych roślin uprawnych na świecie. Nasiona soi zawierają dużą ilość białka o dobrze zbilansowanym składzie aminokwasowym, najbardziej wśród roślin zbliżonym do białka zwierzęcego. Gatunek ten jest również cennym źródłem oleju o wysokiej zawartości nienasyconych kwasów tłuszczowych. Soja wykorzystywana jest głównie w przemyśle paszowym, a w ostatnich latach istotnie wzrasta jej wykorzystanie w przemyśle spożywczym.
Wychodząc naprzeciw potrzebom producentów rolnych oraz mając na uwadze poszerzenie areału uprawy soi w Polsce, a w konsekwencji zwiększenie oferty handlowej polskich producentów, celem długofalowym niniejszego zadania jest selekcja materiałów hodowlanych i odmian soi pod względem cech warunkujących jej wartość użytkową.
Obecnie największymi problemami w uprawie soi jest uzyskanie jak największej zawartości białka w nasionach oraz utrzymanie odpowiedniego pokroju rośliny, umożliwiającego efektywny zbiór plonu nasion. W związku z powyższym, prace zaplanowane w zadaniu będą obejmowały coroczną kompleksową ocenę materiałów hodowlanych o różnym stopniu wczesności oraz na różnym stopniu zaawansowania hodowlanego, od linii ustabilizowanych do odmian.
Zadanie będzie realizowane dwukierunkowo – pod kątem wyselekcjonowania materiałów przeznaczonych dla przemysłu paszowego i spożywczego oraz pod kątem selekcji na jak najwyższą wartość agrotechniczną w celu podniesienia wydajności i jakości plonowania, a w konsekwencji minimalizacji kosztów zbiorów. Na podstawie uzyskanych wyników, spośród przebadanych genotypów soi wybrane zostaną te, które kwalifikują się w dalszej kolejności do tworzenia linii o wysokiej zawartości białka oraz poprawionej wartości żywieniowej i agrotechnicznej.

1. Prace w kierunku wyselekcjonowania materiałów przeznaczonych dla przemysłu paszowego i spożywczego.

   Materiał będzie analizowany pod względem składu chemicznego, w szczególności:
   - składników odżywczych - białka, tłuszczu i związków mineralnych,
   - składników bioaktywnych - błonnika pokarmowego, w tym nieskrobiowych polisacharydów, oligosacharydów, kwasów uronowych i ligniny; związków fenolowych, fitynianów oraz inhibitora trypsyny.
   W laboratorium przebadane zostaną nasiona 120 genotypów soi z uwzględnieniem różnych grup wczesności, a także stopnia zaawansowania hodowlanego (od linii ustabilizowanych do odmian). W całości materiału oznaczona zostanie zawartość białka, tłuszczu i związków mineralnych. W genotypach o największej zawartości białka oznaczony zostanie skład aminokwasowy. Ponadto w 50 genotypach o najkorzystniejszych parametrach, czyli największej ilości białka i najlepszych cechach agrotechnicznych, dodatkowo oznaczone zostaną składniki bioaktywne o charakterze prozdrowotnym i antyżywieniowym (błonnik pokarmowy, w tym nieskrobiowe polisacharydy, oligosacharydy, kwasy uronowe i ligniny, związki fenolowe, fityniany oraz inhibitory trypsyny), celem wskazania odpowiedniego kierunku użytkowania. Ogółem 11 składników.
   Rezultaty badań tej części zadania będą kierowane przede wszystkim do przemysłu paszowego i spożywczego. W przypadku żywienia zwierząt wysoka zawartość analizowanych związków bioaktywnych ma charakter antyżywieniowy i ogranicza wykorzystanie białka w paszy. Dlatego do tej gałęzi przemysłu poszukiwane są genotypy o jak największej zawartości białka i tłuszczu i jednocześnie – obniżonej zawartości substancji antyżywieniowych. Odmienna sytuacja ma miejsce w przypadku wykorzystania soi w przemyśle spożywczym, gdzie wysoka zawartość związków bioaktywnych, a w szczególności błonnika pokarmowego, będzie miała znaczenie prozdrowotne.

2. Prace w kierunku wyselekcjonowania materiałów o najlepszych cechach agrotechnicznych i fenotypowych wpływających na wydajność i jakość plonu, kierowane do rolników.

   Wyniki uzyskane w tej części badań będą dedykowane głównie rolnikom. Przeprowadzone zostaną obserwacje agrotechniczne doświadczeń hodowlanych, podczas których oceniane będą następujące cechy agrotechniczne: wysokość osadzania dolnego strąka, wyleganie, pękanie strąków, masa nasion z poletka, potencjał plonowania, masa tysiąca nasion, wybrane choroby wirusowe, wschody, obsada roślin. Dodatkowo oceniane będą cechy fenotypowe (m.in. determinacja pędu, barwa kwiatów i pędów, kształt liści).
   Na podstawie obserwacji możliwa będzie rekomendacja odmian o najkorzystniejszych cechach agrotechnicznych, co w połączeniu ze znajomością potencjału plonowania oraz wiedzą na temat odporności na wybrane choroby wirusowe gwarantuje uzyskanie plonu wysokiej jakości i w dużych ilościach.
   Wyniki na każdym etapie będą na bieżąco wykorzystywane w pracach hodowlanych, prowadzonych przez firmy współpracujące w ramach niniejszego zadania. W roku 2023 współpraca zostanie podjęta z polskimi spółkami hodowli roślin, które dysponują materiałami hodowlanymi soi. Efektem końcowym tegorocznych prac będzie:
   - wskazanie wśród materiałów wyjściowych soi genotypów o najbardziej pożądanych cechach – wysoka zawartość białka, optymalna wartość agronomiczna oraz zawartość substancji bioaktywnych, które będą wykorzystywane w kolejnym roku do dalszych krzyżowań i w ten sposób umożliwią poprawę jakości materiałów hodowlanych;
   - wskazanie spośród ustabilizowanych linii hodowlanych tych najlepszych, które w kolejnym etapie zostaną zgłoszone do rejestracji w COBORU.